Nội dung chính
Cuộc tranh giành ảnh hưởng ở Tây bán cầu
Washington và Bắc Kinh đang đấu tranh để giành quyền kiểm soát chiến lược tại khu vực Mỹ Latin.
Bối cảnh diễn ra
Trong phiên họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 23/12, phó đại diện thường trực phái đoàn Trung Quốc tại LHQ, Tôn Lôi, lên tiếng phản đối “mọi hành động đơn phương và bắt nạt” của Mỹ, ám chỉ lệnh phong tỏa vùng biển Venezuela. Cuộc họp, do Venezuela yêu cầu, có sự ủng hộ mạnh mẽ của Nga và Trung Quốc.
Chiến lược của Mỹ
Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) của chính quyền Trump, công bố đầu tháng 12, đặt trọng tâm vào việc bảo vệ “sân sau” của Washington – khu vực Tây bán cầu. NSS nhấn mạnh ngăn chặn các cường quốc bên ngoài xâm nhập, đặc biệt là việc ngăn chặn việc xây dựng năng lực quân sự hoặc lưỡng dụng (dân sự‑quân sự) trong khu vực, đồng thời kiểm soát các tài sản chiến lược như Kênh đào Panama, các cảng biển Caribe và các trung tâm hậu cần mới nổi.
Đại sứ Mỹ Mike Waltz khẳng định Mỹ sẽ “bảo vệ Tây bán cầu, biên giới và người dân” và tiếp tục cáo buộc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro liên quan đến băng đảng ma túy Cartel de los Soles, dù chưa có bằng chứng công khai.
Chiến lược của Trung Quốc
Khoảng một tuần sau, Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố “Sách trắng” về khu vực Mỹ Latin và Caribe. Tài liệu này đề ra một lộ trình hợp tác đa dạng: nông nghiệp, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ và viện trợ “không ràng buộc”. Theo nhà phân tích Catherine Osborn (Foreign Policy), đây là phản hồi trực tiếp với ưu tiên của NSS Mỹ, nhấn mạnh việc cung cấp các giải pháp kinh tế không kèm điều kiện chính trị.
Jianli Yang, chủ tịch Sáng kiến Quyền lực Công dân ở Mỹ, nhận xét: “Với thông điệp ‘không kèm điều kiện về chính trị’, Bắc Kinh đã đánh trúng tâm lý của các nước Mỹ Latin đang mệt mỏi với yêu cầu minh bạch và quản trị từ phương Tây.”
Phản ứng của các quốc gia khu vực
- Brazil và Mexico: Đưa ra quan điểm ủng hộ chuẩn mực thương mại của Trung Quốc, nhưng đồng thời áp thuế bảo hộ đối với hàng hoá Trung Quốc.
- Argentina: Duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ, nhưng gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc.
- Venezuela: Đối mặt với lệnh phong tỏa và áp lực quân sự của Mỹ, trong khi nhận được lời mời hợp tác kinh tế từ Bắc Kinh.
Những rủi ro tiềm ẩn
Lệnh phong tỏa Venezuela, cùng với tuyên bố của Trump về việc triển khai hạm đội lớn nhất từng có ở khu vực, làm tăng nguy cơ leo thang quân sự. Oliver Stuenkel (Carnegie) cảnh báo: “Chính sách gây áp lực ngắn hạn của Mỹ có thể khiến các quốc gia trong khu vực tìm đến Trung Quốc như một đối tác hấp dẫn hơn, tạo ra một vòng tròn phụ thuộc mới.”
Kết luận
Cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa Washington và Bắc Kinh không còn chỉ diễn ra ở châu Á‑Thái Bình Dương mà đã mở rộng sang Tây bán cầu. Khi Mỹ tập trung vào việc ngăn chặn các năng lực quân sự và kiểm soát hạ tầng chiến lược, Trung Quốc lại khai thác lợi thế kinh tế “không ràng buộc” để tăng cường mối liên kết với các quốc gia khu vực. Đối với các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp, việc hiểu rõ cả hai chiến lược sẽ giúp đưa ra quyết định cân bằng rủi ro‑cơ hội trong môi trường địa chính trị ngày càng phức tạp.
Thanh Tâm (Theo Xinhua, National Review, Foreign Policy)
